Коҥгай пайрем але пазар Кужэҥер кундем Йывансолаште эртыш

Вход на сайт

Коҥгай пайрем але пазар ынде вич ий почела Кужэҥер кундемыште эртаралтеш. 12 февральым 2013 ий гыч Чодраял, Токтайбеляк, Верхушут, Тошто Йÿледÿр палемдышт, 2017 ийыште эстафетым Йывансола нале.

Тиде тошто пайрем Кужэҥер районын пайремжыланак шотлалтеш. Ты кечын ял гыч ялыш, сурт гыч суртыш унала коштыныт. Ончычсым шарналташ гын, Коҥга пайремым Токтайбеляк кундемыште эн кумдан палемденыт. Тунам кугу пазар лийын, кажне суртышто коҥгаште кӱэштмӧ кочкышан поян ӱстел пушланен. Коҥгалан, сийлан тауштен, озакугыза сортам чӱктен, Юмо деч сай тазалыкым, илыш перкем йодын. Вара икте-весе деке унала коштыныт, ваш-ваш сийленыт, марий сем почеш муреныт, куштеныт.

Чынже денак, коҥга калыкын илышыштыже моткоч кугу рольым модын: айдемын ош тӱням ужмыж гычак тӱҥалын, ӱмыржӧ мучко тудо ырыктен, пукшен, йӱктен, осал деч арален, черымат эмлаш полшен.

Коҥга ешыште, суртышто шнуй аралтышлан шотлалтын. Ожно коҥгаште тул идалык мучко йӱлен шинчен. А тиде тулжылан шолгымым еҥ-влак шке мӧҥшышкышт кумалтыш гыч конденыт. Тыгодым иктат шке коҥгаж гыч тулым але йӱлышӧ шӱйым пошкудыжлан, йодшо вес еҥлан пуэн огыл. Тыге сурт, еш, вольык, кинде пиал йомеш манын шоненыт.

Шочын вочшо азам коҥга ончык пыштен пелештеныт: «Коҥга ава, тиде шочын вочшо аза ӱмбач чыла черым поктен колто, шинча вочмо деч, еҥ кӧраныме дечат аралтышым ыштен шого». Тыге чылажат (осал, чер, шинчавочмыжо) тӱньык гоч лектын кая манын шоненыт. Аза дене иктаж-кушко кайыме годым але суртышто шуко еҥ погынен гын, тунам азан саҥгашкыже коҥга шӱчым парня вуй дене йыгалтеныт да пелештеныт: «Коҥга саҥга шӱчлан кунам шинча возын кертеш, тунам гына … (лӱмжым каласат) шинча возын кертше».

Айдемын колымекыже, чон лекмыж годым тӱньыкым почыныт, тыге тудын чонжо вес тӱняш кая манын ӱшаненыт.

Пӧртыштӧ коҥга ден юмылук ваш ончат, тыге коҥга тул ден сорта тул кокласе кыл шижалтеш. Пайрем годым але еш кумалтышым эртараш марий-влак пайрем кочкышым коҥга тулыш пыштат да пелештат: «Тулава, тулводыж, пӱсӧ йылмет дене, кужу шикшет дене, тиде пӧлек дене пырля йодмынам юмо деке намиен шукто (могай юмылан кумалме, тудым каласат)». Да тулыш кум гана пурам чӱчыктат.

Тений Йывансола тÿвыра пöрт пеленсе «Мурсескем» ансамбль (вуйлатыше РФ культурын сулло пашаеҥже Евгений Каменщиков) «Первый йÿмаш» йÿла дене уна-влакым вашлие.

Пайрем кумылым ты районын чыла фольклор ансамбльже шараш полшыш. «Кумыл» (Йывансола), «Мурсескем» (Йывансола), «Ший аршаш» (Токтайбеляк), «Шымавий» (Кужэҥер), «Кумыл оҥгыр» (Марий Шой), «Ший оҥгыр» (Тошто Йӱледӱр), «Марий сем» (Кугу Ляждÿр) «Тымык кас» (Верхушут), «Кӱдыроҥгыр» (Шой Шӱдымарий), «Рябинушка» (У Йӱледӱр) мастарлыкышт дене куандарышт.

Поро тыланымашым районысо тÿвыра пöлкам вуйлатыше Светлана Швецова каласыш. Кинде-шинчал дене Йошкар-Ола гыч «Саскавий» марий ÿдырамаш ушемат миен. Тиде организацийым вуйлатыше Людмила Кошкина волгыдо кумылым, марий йÿлам, йылмым тукым гыч тукымыш шараш тыланыш гын, Ольга Якимова «Эн лишыл айдеме» (мутшо Мардан Раян, семже Геннадий Григорьевын) мурпöлекым ыштыш.

Коҥгай пайремым вес ийын Кужэҥер район Кугу Ляждÿр велне эртараш палемдыме...

Автор: Эльвира Куклина.
#МариАрслан #Саскавий #мари #марикалык #мариӱдырамаш #СоюзЖенщинМари

12 февраль - Коҥга пайрем (Коҥга пазар пайрем).
Кузе да молан палемдат? - Лудаш.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.