Пётр Емельянов: ШИНЧЫМАШЫМ ЕШАРЫШЕ ЙЫРГЕК (КРУЖОК)

Вход на сайт

Оршанке педучилищыште (кызыт И.К.Глушков лӱмеш педколледж) шке жапыштыже 1963 ий гычак марий отделенийыште тунемше-влаклан М.Шкетан лӱмеш творчестве ушем пашам ыштен. Ушем пелен шымыт гыч иктыже – шкетанче йыргек (кружок), тудо 2-шо курсышто тунемше-влаклан погынен.

Ме шкетанче кружокышто писательын илышыже да творчестве поянлыкшым тунеммаште ик тӱҥ йӧнлан экскурсийым шотленна. Тыгак теорий занятий да моло сомылат кертме семын шукталтын.

1980 ий гыч училищыште Шкетан лудмашым эртаренна. Лудмаш тематика характеран лийын. Мутлан, «М.Шкетан да шочмо марий йылме», «М.Шкетан – журналист», «М.Шкетан да калык ойпого» да молат. Пример шотеш 1983 ий ноябрьыште В.М.Васильев лӱмеш «Знак Почета» орденан МарННИ-н педучилищыште Шкетан лудмашым эртарымым кондем.

Тиде гана училищыш икмыняр районысо туныктышо, педучилищысе тунемше ден туныктышо-влак погыненыт. Мемнан ончылно учёный ден писатель-влак ойым пидыныт. Пайремым МарНИИ-н директоржо К.Н.Сануков почын. «Марий литературышто Шкетанын традицийже» - тыге маналтын Марий университетын преподавательже С.Я.Черныхын витньыкше. Шкетан лӱмеш лудмаште ойленыт ученый-шамыч П.А.Апакаев, А.Е.Китиков, В.А.Акцорин, А.Н.Куклин, писатель-влак Н.И.Казаков, С.А.Вишневский, А.А.Волков, А.М.Юзыкайн, В.Ф.Сапаев, А.Ф.Авипов, Москва гыч писатель да марла гыч рушлашке кусарыше В.Б.Муравьев, поэт А.А.Смольников, С.Г.Чавайн лўмеш республикысе книгагудын краеведений пӧлка вуйлатыше Г.Е.Беспалова. А ме погынышо-влаклан училищыште М.Шкетанын творчествыжым шымлыме шотышто краеведений пашам шуктен толмо нерген каласкаленна. Тиде Шкетан лудмаш кружковец-влакланат пеш пайдале лийын.

М.Шкетанын возымыжым шымлыме годым аннотаций серымаш йӧным кучылтынна. Тудым тыгай радам дене эртарыме: произведенийын лӱмжӧ, тудым савыктыме жап да верже; действийын эртыме жапше да верже; герой-влаклан характеристике, прототип нерген ой; писательын матарлыкше; произведенийын значенийже. Произведенийым лончылымо годым сылнештарыме йӧн шотышто изи огыл вер писательын йылмыжлан ойыренна. Тыгай йодыш-влак лийыныт: йылме - писательын тӱҥ куралже; авторын йылмыже; произведенийысе герой-влакын йылмышт; произведенийын тичмаш йылмыжым аклымаш.

Творчестве ушем кажне ийын научно-практический конференцийым эртарен. Чылаже кумло кок гана погынымаште 649 пашам колыштмо. Тематика тӱрлӧ: фольклор да этнографий, шочмо марий йылме, литература, диалектологий, историй, педагогика, психологий, воспитаний да молат. Нунын коклаште М.Шкетан дене кылдалтше тема изи огыл верым налын. Пример шотеш икмыняр темым каласаш лиеш: «М.Шкетанын «Эреҥэр» романыштыже тошто да у мут-влакым кучылтмаш», «М.Шкетанын ойлымашлаштыже верысе мут-влакым кучылтмаш», «М.Шкетан тӱҥалтыш школышто», «М.Шкетанын «Патай Сопром» ойлымаштыже жапым ончыктышо умыландарыше членан предложений-влак» да молат.

Кружок занятийым пайдалын этараш манын, кружковец-влак дене писатель нергенат таблице-влакым ямдылыме. Но ондак кок-кум занятийыште плакат пера дене возаш тунемаш ой-каҥаш пуалтын, практика занятий эртаралтын. Адак писательын произведенийже-влак негызеш иллюстрацийым ыштымашат кӱлешан сомыллан шотлымо.

Шкетанче-влак писатель нерген марлат, рушлат каласкалаш тунемыныт. Тидын годым тўшкан каласкалымаш, декламироватлымаш, мурымаш йӧнымат кучылтмо. Поселкышто руш йылме дене эртарыме гын, марий яллаште шочмо йылме дене пайдаланеныт. Шкетанче-влак тӱшкан каласкалымым районысо рӱдӧ эмлымвер, йытын завод, связь отделений, сбербанк, кыдалаш школ, типографий да моло коллектив ончылнат эртареныт.

М.Шкетанлан пӧлеклалтше сылнымут кас эртарымашат традицийыш пурен. Тыгай касым ончыкылык туныктышо-влак Тошто Крешын, Кугу Ӧрша, Изи Єрша, Каракша, Изнур клублаште вӱденыт. Изи огыл верым писательын пьесыже-влак почеш ямдылыме спектакльым шындымаш налын. М.Шкетанын чыла комедийжым педучилищыште, районысо марий яллаште модын ончыктымо.

Шкетанче-влак писательлан пӧлеклыме почеламут-влакымат возен онченыт. Тидын шотышто училищын историйыштыже Алевтина Иванова, Венера Саликова, Светлана Иванова, Светлана Исанаева, Татьяна Кельдыбай, Надежда Акулова, Ирина Курочкина да молат ойыртемалтыныт.

Чынак, марий кундемна талантан еҥ-влаклан поян, шукыж гдым нуным кычалын, муын гына моштыман. Ончыкылык туныктышо-влак ончылан пеш кӱлешан задаче шындалтын: училищым тунем пытарымек, кеч-кушто пашам ышташ тӱҥалеш гынат, палыме але эше палыдыме лӱмлӧ еҥ-влак нерген материалым погаш, нунын дене вашлиймаш-влакым эртараш, печать дене кылым кучаш.

Марий Элын кажне районыштыжо гаяк да марий-влакын тӱшкан илыме республике ден областьлаште писатель-влак лийыныт да тачат улыт. Туныктышо шке пашажым творчестве йӧн дене виктарен колташ шона гын, тудо писатель-влакын илыш-корнышт уроклаште учебник да хрестоматий гоч гына туныктымо дене огеш серлаге, а авторын шочмо, илыме да пашам ыштыме верлашке экскурсий дене миен коштыт да эше кружокымат ыштат. Икманаш, писательын творчестве наследийжым тунемме, шымлыме годым литератур краеведений йӧным кучылтман. Тыгеракын, сылнымут школышто, классыште веле огыл, тыгак уроклаште налме шинчымашым вер-шӧрлаште келгемдыман.

Автор: Пётр ЕМЕЛЬЯНОВ, шкетанче.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.