Пётр Емельянов: ШАРНЫМАШ СЛЁТ

Вход на сайт

Марий Элна чынже денак мотор. Теве, Ошла эҥер , тудын серлаже воктен ужар олык, чашкерла да пасу шарлен возыныт, а кава канде тӱсым налын. Тидын нерген ятыр возымо. Писатель-влак кокла гыч марий литературын классикше Я.П.Майоров-Шкетан мыланна, Оршанке кундемыште илыше-влаклан,эн лишыл, сандене тудым мондаш ок лий.

Шкетанче кружокын ик погыныштыжо ончыкылык туныктышо-влак дене ий еда май тылзыште районысо слётым эртараш ойым пидме. Вет 1937 ийыште май тылзын 16 кечынже Оршанке рӱдӧ эмлымверыште 39 ияш Яков Павловичын ӱмыржӧ кӱрылтын. Мондалтдыме писательым шарнен илаш манын, слётым эртараш кумылаҥме. Но ондак районысо образований пӧлкам вуйлатыше А.Я.Айбердин дене мутланыме да ик ойым пидме.

Мемнан шонымаште, слёт эртарымашын пайдаже изи огыл: тунемше–влак Шкетан деке лишкырак лийыт, тудын нерген уш-акылыштым пойдарат, мутланымаш гоч икте-весышт дене школышто могай кӱлешан паша нерген эртаралтмым пален налыт, ончыкылык планышт нергенат каласкалат, икте-весышт дене кылым кучен шогаш кумылаҥыт.

Слётым педучилищыште да районысо школлаште черет дене эртараш кутырен келшыме. Тушко кажне школ гыч делегатым ойыраш палемдыме. Программыште теве мо лийшаш: марий йылмым туныктышын изи витньыже (докладше), кажне школ гыч тунемме ий мучко шочмо йылме, сылнымут шотышто поро да пайдале сомыл шукталме нерген ик-кок тунемшын каласкалымыже лийшаш, пытартышлан изирак концерт ончыкталтеш. Экскурсийым мондыман огыл, адак кажне школын шкешотан ешартыш мероприятийже лийын кертеш. Шарнымаш слётым педучилищыште, Шкетан лӱмеш Кугунур ден Чирки кыдалаш , Тошто Крешын, Пуял , Кугу Ӧрша, Лужбеляк кандашияш школлаште эртараш палемдыме.

1972 ий 23 май, Оршанке педучилищыште икымше слёт. Уна-влакым вашлиймек, делегат-влак писательын шӱгар ӱмбакыже да шарныктыш (памятник) воктекыже пеледыш аршашым пыштат. Актовый залыште тӱҥалтыш ойым образований пӧлка вуйлатыше А.Я.Айбердин налеш, вара доклад, делегат-влакын тунемме верыштышт шуктымо поро сомылышт нерген Тошто Крешын гыч Нина Виноградован, Кугу Ӧрша гыч Лидия Мальцева ден Галина Иванован, педучилище гыч Лидия Назарова ден Галина Клюкован да молынат каласкалымышт. Слётышто да варажымат школлашке концерт программыште муро-влак пурталтыныт: М.Шкетанын шомакшылан композитор Иван Молотовын возымо «Рвезе муро», Миклай Казаковын тиде композиторынак «М.Шкетанлан» муро-влакым. Тиде гана шкетанче кружокысо «Ошла» ден «Ӧрша» ансамбль-влак муро-шамычым шергылтареныт. Пагалыме писательлан мурым педучилищысе шкетанче-шамычат пӧлекленыт. Алевтина Иванован шомакшылан Аркадий Берниковын «Шкетан ила» мурыжым эсогыл Марий радио ден телевидений гочат колтымо. Тудым училищыште туныктышо Николай Алексеевич Иванов мурен.

Кокымшо слётым Тошто Крешын школ пелен эртарыме. Делегат-влакым вашлиймек, Шкетан дене кылдалтше ялысе вер-шӧр дене палыме лийыт. Тиде гана слетыш пагален ӱжмӧ калык поэт Миклай Казаков ден Марий радион журналистше Вера Бояриновам. Тыштак лийыныт Шкетанын эргыже Новомир Яковлевич, тукым шольыжо Феликс Васильевич да писательын йолташыже Василий Федорович Рыбаков. Тунемше-влак уна-шамычын каласкалымыштым шулен колыштыныт. Педучилище гыч тӱҥалше автор-влак Зоя Никитина (кызыт Марий Элын калык да сулло туныктышыжо) ден Лидия Данилова М.Шкетанлан пӧлеклыме почеламутыштым лудыныт.

Кумшо слётым Шкетан лӱмеш Кугунур кыдалаш школын коллективше пагален ӱжын. Слётым шочмо йылме ден литературым туныктышо Л.И.Емельянова вӱден. Тунемше-влак М.Шкетанын памятникше воктеке пеледыш аршашым пыштымек, Кугунур села мучко изирак экскурсий эртаралтын. Писательын тунемме школын кок пачашан пу гыч чоҥымо зданийжым да пашам ыштыме волисполком пӧртым ужыныт. Поро мутым парторг да туныктышо Роман Иванович Пидалин ойлен. Слётыш погынышо-влакым пионер-шамыч саламленыт. Ятыр еҥ писательым шарналтен ойлен. Марий Ернур гыч Яков Павловичым 1920 ий 5 майыште кулак-влакын пеле колымешкыже кырымышт нерген аважын каласкалымыжым Елизавета Федоровна Веденкина шарналтен ойлыш.

Тиддеч вара слёт Пуял школеш погынен. Тиде ялыште писательын эргыже Новомир ешыж дене илен да верысе школышто туныктен. Слётышто чулым лийыныт шкетанче-влак Лидия Пайгетова (кызыт историй наука кандидат) ден Зинаида Яковлева ( кызыт Марий Элын калык да сулло артисткыже). Кугу Ӧрша школышто слётым эртарыме жапыште футбол дене модашат монден огытыл, тудым верысе школышто историй ден физкультурым туныктышо, педучилищын икымше выпускникше С.Л.Камаев вуйлатен. А Чирки кыдалаш школышто пайрем кочкыш деч вара келшымаш аллейым шындыме. Тудо таче, торашке койын, Чирки ялым сӧрастара. Лужбеляк школышто эртарыме слёт деч вара, шкетанче Татьяна Кельдыбайын (Советский районышто шочын-кушшо, кызыт Пошкырт кундемысе школын сулло туныктышыжо) слётлан пӧлеклыме почеламутшо шочын.

Икмыняр жап гыч слётым кум вере гына – педучилищыште, Тошто Крешыныште да Кугунурышто эртарыме. Моланже пале: моло вере Шкетан дене кылдалтше экскурсийым эртараш ок лий. Икмыняр пагыт гыч слёт эртарымым тӱрлемтараш тыршыме, аҥысыр тыртыш йӧным кучылтмо, садлан тудым Шкетан лӱмеш районысо рӱдӧ библиотекыштат, эсогыл районысо образований пӧлкаштат эртарыме. А кызыт тӱҥалме традицийым районысо образований пӧлкан методистше Г.А.Тоймакован вуйлатымыж почеш эртаралтеш.

Ик тыланымаш гына: поро паша эреак ушнен шогыжо!

Автор: Пётр ЕМЕЛЬЯНОВ,
Оршанке педучилищыште ондаксе "Шкетанче" кружок вуйлатыше.

Mari
АНО «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
АНО «Культурно-информационный центр «ИНТЕЛЛЕКТУАЛ»
При использовании материалов сайта ссылка на «Этнокультурный интернет-журнал «Арслан» обязательна.
E-mail: mari-arslan@mail.ru. Тел. 8-917-703-66-24.